Ile kontekstów
- Poziom podstawowy: dwa konteksty. Mogą być tego samego rodzaju, np. oba historyczne.
- Poziom rozszerzony: jeden kontekst.
Rodzaje
CKE wymienia m.in. kontekst historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny i społeczny. Kontekstem może być odwołanie do innego utworu, historii literatury, charakteru epoki, biografii autora, filmu, spektaklu, muzyki, obrazu, mitologii, Biblii, historii, filozofii albo spraw społecznych i politycznych.
Komiks, manga, scenariusz filmowy i gra komputerowa nie liczą się jako utwór literacki, ale mogą być kontekstem. Nieprzetłumaczone na polski utwory i piosenki obcojęzyczne nie liczą się wcale. Utwory przywołane ponad wymagane minimum egzaminator może potraktować jako kontekst literacki.
Funkcjonalny czy tylko przywołany
Kontekst funkcjonalny jest trafnie dobrany do problemu i go pogłębia. Kontekst częściowo funkcjonalny tylko podaje informację: jest poprawny, ale nic nie wnosi do rozważań. Przykład do tematu o pracy i „Lalce”:
- Częściowo funkcjonalny: „»Lalka« powstała w pozytywizmie, kiedy popularne było hasło pracy u podstaw.”
- Funkcjonalny: „Pozytywistyczny program pracy u podstaw tłumaczy, dlaczego Wokulski pomaga Wysockiemu i Mariannie, a zarazem pokazuje granice takiej pomocy: wobec nędzy Powiśla pojedyncze gesty niewiele zmieniają.”
Więcej o tej powieści w haśle „Lalka” na maturę.
Ile to daje punktów
Na poziomie podstawowym 16 punktów za kompetencje literackie i kulturowe wymaga dwóch utworów wykorzystanych w pełni funkcjonalnie, bogatej argumentacji, erudycji i dwóch funkcjonalnych kontekstów. Przy tych samych utworach słabsza argumentacja i słabsze konteksty obniżają wynik stopniowo do 13 punktów. Cała punktacja jest w haśle Kryteria oceny wypracowania.
Na co uważać (wnioski CKE z 2026 r.)
- Najczęściej kontekstem był kolejny utwór literacki, zwykle tylko do porównania postaw bohaterów, rzadko do poszerzenia problemu.
- Częsty schemat: akapit o lekturze, akapit o innym utworze, akapit „na kontekst”. Lepiej wpleść kontekst w argument, którego dotyczy.
- Błąd w kontekście (np. zła data albo pomylone pojęcie) to błąd rzeczowy i minus 1 punkt.
Źródło: informatory CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie podstawowym i rozszerzonym (od roku szkolnego 2024/2025), zasady oceniania wypracowania, oraz sprawozdanie CKE z matury 2026 z języka polskiego. Przykłady zdań napisane na potrzeby hasła. Sprawozdanie CKE 2026, język polski (PDF, nowa karta)
