Podstawowe informacje
- Powieść realistyczna z epoki pozytywizmu, drukowana w odcinkach w „Kurierze Codziennym” w latach 1887-1889, wydana jako książka w 1890 r.
- Akcja: Warszawa i Paryż, od początku 1878 do jesieni 1879 r. Pamiętnik Rzeckiego cofa się m.in. do Wiosny Ludów.
- Dwie narracje: trzecioosobowy narrator i „Pamiętnik starego subiekta” Ignacego Rzeckiego. Zakończenie jest otwarte: los Wokulskiego pozostaje nieznany.
Główne wątki i bohaterowie
- Stanisław Wokulski i Izabela Łęcka. Kupiec, były powstaniec i zesłaniec, zdobywa majątek dla arystokratki, która gardzi „kupcem”. Po scenie w pociągu do Krakowa próbuje się zabić w Skierniewicach, ratuje go dróżnik Wysocki.
- Ignacy Rzecki. Stary subiekt, idealista i bonapartysta, autor pamiętnika.
- Społeczeństwo. Zubożała arystokracja (Tomasz Łęcki, Starski), kupcy, biedota Powiśla, prezesowa Zasławska jako arystokratka szanująca pracę.
- Nauka. Geist w Paryżu i Ochocki marzący o maszynie latającej.
Pytania jawne 2027
| Nr | Zagadnienie | Co przywołać |
|---|---|---|
| 30 | Miłość: siła destrukcyjna czy motywująca do działania? | majątek i pozycja zdobyte dla Izabeli, potem próba samobójcza |
| 31 | Praca jako pasja człowieka. | Wokulski w handlu, Rzecki w sklepie, Geist i Ochocki w nauce |
| 32 | Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? | pogarda salonu dla „kupca”, sprzedaż sklepu Szlangbaumowi |
| 33 | Konfrontacja marzeń z rzeczywistością. | idealizacja Izabeli i rozmowa w pociągu, wiara Rzeckiego w Napoleonidów |
| 34 | Miasto: przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? | Krakowskie Przedmieście i Powiśle, nowoczesny Paryż |
| 35 | Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? | pamiętnik Rzeckiego: młodość, Węgry 1848 r., przyjaciel Katz |
Na egzaminie trzeba jeszcze dodać wybrany kontekst. Wszystkie pytania są w haśle Pytania jawne 2027, a przebieg egzaminu w haśle Matura ustna z polskiego.
Uwaga na błąd kardynalny
Przekłamanie głównych wątków albo losów głównych bohaterów „Lalki” to błąd kardynalny. W sprawozdaniu z 2026 r. CKE opisała jako kardynalne zniekształcenie nazwanie Wokulskiego skąpcem, choć pomagał m.in. Mariannie, Węgiełkowi i Ochockiemu. Błędem było też twierdzenie, że dorobił się, pomagając ludziom: majątek miał z małżeństwa z wdową po Minclu i z dostaw dla wojska w czasie wojny rosyjsko-tureckiej.
Źródło: lista zadań jawnych na ustny polski w latach 2026-2028 (komunikat CKE), sprawozdanie CKE z matury 2026 z języka polskiego („królowa lektur”, przykłady błędów) i opracowanie lektury w aplikacji Matura z essą. Lista zadań jawnych na 2027 rok (CKE, nowa karta)
