Na maturze ustnej z polskiego zadanie 1. to jedno z pytań jawnych. Lista na 2027 r. jest taka sama jak na 2026 r.: 76 zagadnień do lektur obowiązkowych, opublikowanych przez CKE z wyprzedzeniem. To jedyna część matury, której treść znasz już dziś, więc możesz ją przygotować spokojnie, pytanie po pytaniu. Wszystkie zagadnienia według lektur są w haśle Pytania jawne 2027.
W internecie łatwo znaleźć „pytania jawne z odpowiedziami”. Gotowe opracowanie może pomóc na start, ale na egzaminie nie masz przy sobie żadnych notatek, a w rozmowie komisja pyta o twoje zdanie. Dlatego lepiej zrobić własne: krótki plan, który rozumiesz i umiesz rozwinąć na głos.
Jak zbudowane jest pytanie jawne
Każde zadanie ma trzy elementy: zagadnienie (twierdzenie albo pytanie), polecenie „Omów zagadnienie na podstawie” z tytułem lektury i zdanie „W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst”. Egzaminatorzy sprawdzają więc, czy mówisz na temat, czy odwołujesz się do wskazanej lektury i czy dodajesz kontekst.
- Do 8 punktów za treść wypowiedzi do zadania 1. Bez kontekstu najwyżej 4.
- Do 2 punktów za kompozycję: wstęp, część zasadnicza i zakończenie, które tworzą logiczną całość.
- 0 punktów za zadanie, jeśli wypowiedź jest nie na temat, pomija wskazaną lekturę albo zawiera błąd kardynalny, czyli pomyłkę w fabule lub losach głównych bohaterów lektury czytanej w całości. Zero dają też co najmniej trzy poważne błędy rzeczowe.
Kontekstem może być inny utwór, charakter epoki, biografia autora, film, obraz, mitologia, Biblia, historia albo filozofia. Wystarczy, że trafnie łączy się z zagadnieniem. Przebieg całego egzaminu opisuje hasło Matura ustna z polskiego.
Zacznij od lektur, nie od numerów
Pytań jest 76, ale lektur dużo mniej. Gdy dobrze znasz jedną książkę, przygotowujesz kilka pytań naraz. Najwięcej zagadnień mają:
| Lektura | Pytań jawnych |
|---|---|
| Adam Mickiewicz, „Dziady” cz. III | 9 |
| Bolesław Prus, „Lalka” | 6 |
| Stefan Żeromski, „Przedwiośnie” | 6 |
| Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” | 5 |
| Stanisław Wyspiański, „Wesele” | 5 |
| Albert Camus, „Dżuma” | 4 |
| George Orwell, „Rok 1984” | 4 |
Te siedem lektur daje 39 z 76 pytań, czyli ponad połowę listy. Wszystkie czyta się w całości, więc przy nich błąd kardynalny jest możliwy i fabułę trzeba znać bardzo dobrze. Pełną listę lektur znajdziesz w haśle Lektury obowiązkowe 2027.
Karta jednego pytania
Na każde pytanie zrób jedną kartę, najwyżej na stronę zeszytu:
- Teza: jedno zdanie, które odpowiada na pytanie albo mówi, co sądzisz o zagadnieniu.
- Dwa lub trzy argumenty: każdy z konkretną sceną, bohaterem albo wydarzeniem z lektury.
- Kontekst: nazwa i jedno zdanie o tym, co wnosi do tematu.
- Wniosek: jedno zdanie zgodne z tezą.
- Pytanie od komisji: w rozmowie co najmniej jedno pytanie dotyczy twojej perspektywy, na przykład oceny decyzji bohatera. Zapisz, co odpowiesz i dlaczego.
Potem powiedz to na głos z minutnikiem. Na obie wypowiedzi, do zadania 1. i 2., masz razem do 10 minut, więc na pytanie jawne celuj w około 4-5 minut.
Przykład: „Praca jako pasja człowieka”
To zagadnienie do „Lalki” Bolesława Prusa było na każdej liście od 2023 r. Plan:
- Teza: praca może nadać życiu sens, ale gdy staje się jedyną pasją, oddziela człowieka od innych.
- Argument 1: Ignacy Rzecki, dla którego sklep jest całym życiem.
- Argument 2: Wokulski, który jako młody subiekt uczył się po nocach, a w Paryżu wraca do marzeń o nauce.
- Kontekst: pozytywistyczne hasła pracy organicznej i pracy u podstaw.
Tak może brzmieć wypowiedź (przykład własny, do przerobienia na twoje słowa):
Zagadnienie pracy jako pasji omówię na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. Moim zdaniem powieść pokazuje, że praca może nadać życiu sens, ale jeśli staje się jedyną wartością, zamyka człowieka w małym świecie.
Najlepiej widać to na przykładzie Ignacego Rzeckiego. Stary subiekt od lat żyje sprawami sklepu. Porządek, rachunki i codzienne obowiązki dają mu poczucie, że jest potrzebny. Poza sklepem ma jednak niewiele: wspomnienia z młodości, wiarę w Napoleonidów i przyjaźń z Wokulskim. Praca jest dla niego pasją, ale też schronieniem przed światem, którego już nie rozumie.
Inaczej jest z Wokulskim. Jako młody chłopak pracował w winiarni Hopfera i uczył się po nocach, bo marzył o nauce. Później zdobywa majątek w handlu, ale prawdziwą pasję budzi w nim dopiero profesor Geist w Paryżu, który pracuje nad metalem lżejszym od powietrza. Wokulski waha się między nauką a miłością do Izabeli i ta niepewność go niszczy.
Ważny jest tu kontekst epoki. Pozytywiści uważali pracę za obowiązek wobec społeczeństwa: pracę organiczną i pracę u podstaw. Prus pokazuje, że w społeczeństwie, w którym arystokracja gardzi „kupcem”, nawet zdolny i pracowity człowiek nie może w pełni rozwinąć swojej pasji.
Podsumowując: w „Lalce” praca jest pasją, która porządkuje życie bohaterów, ale płacą za nią samotnością.
Czego unikać
- Streszczania. Opowiadanie fabuły po kolei to nie argument. Każdy przykład zakończ zdaniem, co z niego wynika dla zagadnienia.
- Kontekstu na doczepkę. Sam tytuł innej książki nic nie daje, jeśli nie powiesz, jak łączy się z tematem.
- Zakończenia sprzecznego z tezą. W ocenach nagrań przygotowanych przez CKE wniosek niezgodny ze wstępem obniżał punkty za kompozycję.
- Pomyłek w imionach. Błędne imię bohatera albo autora to poważny błąd rzeczowy.
- Wkuwania słowo w słowo. Wyuczony tekst łatwo się rozsypuje przy pierwszym pytaniu komisji. Lepiej znać plan i przykłady niż każde zdanie.
Ile pytań tygodniowo
Egzaminy ustne z polskiego odbywają się w wybranych dniach od 7 do 29 maja 2027 r. Jeśli od listopada do końca marca opracujesz około czterech pytań tygodniowo, zdążysz z całą listą, a kwiecień zostanie na powtórki na głos. Jak rozłożyć naukę na cały dzień, opisuje wpis Ile godzin dziennie uczyć się do matury.
Źródło: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. w sprawie listy jawnych zadań w części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w latach 2026-2028 oraz informator CKE o egzaminie z języka polskiego (zasady oceniania części ustnej). Lista zadań jawnych na 2027 rok (CKE, nowa karta) Informator o egzaminie z polskiego (CKE, PDF, nowa karta)
