W dniu publikacji tego wpisu do pierwszego egzaminu, polskiego 4 maja 2027 r., zostały 192 dni. To dużo czasu, jeśli zacznie się teraz, i bardzo mało, jeśli cała nauka ma się zmieścić w kwietniu.
Krótka odpowiedź
Nie ma jednej liczby godzin, po której matura jest zdana. Badania nad uczeniem się mówią coś innego: dwie godziny czytania notatek dają mniej niż godzina rozwiązywania zadań i sprawdzania odpowiedzi. Dla większości maturzystów rozsądny punkt wyjścia od listopada to od 30 do 60 minut w dzień szkolny, w kilku krótszych blokach, oraz jeden dłuższy blok w weekend. Bliżej matury czas rośnie, bo dochodzą pełne arkusze.
Ten punkt wyjścia to nasza propozycja, a nie wynik badań. Kto ma braki z kilku lat albo zdaje dwa lub trzy rozszerzenia, potrzebuje więcej.
Co mówią badania o skutecznej nauce
W 2013 r. zespół psychologów pod kierunkiem Johna Dunlosky’ego porównał dziesięć popularnych technik nauki. Najwyżej ocenili dwie: sprawdzanie się i rozkładanie nauki w czasie. Najniżej: podkreślanie, streszczanie i ponowne czytanie.
- Sprawdzanie się zamiast czytania. Próba przypomnienia sobie odpowiedzi utrwala wiedzę lepiej niż jej ponowne przeczytanie. Metaanaliza 222 badań przeprowadzonych w prawdziwych klasach (Yang i współpracownicy, 2021) pokazała wyraźną przewagę uczniów, którzy regularnie rozwiązywali krótkie quizy. Ma to znaczenie także w dniu egzaminu: w badaniu opublikowanym w „Science” materiał utrwalony testowaniem był odporny na stres, a materiał tylko przeczytany już nie.
- Rozkładanie w czasie. Ten sam materiał powtórzony w kilku sesjach z przerwami zostaje w pamięci dłużej niż przerobiony jednym ciągiem (Latimier i współpracownicy, 2021). Dlatego 30 minut dziennie przez pół roku daje więcej niż te same godziny upchnięte w ostatni miesiąc.
- Mieszanie typów zadań w matematyce. W badaniu w 54 klasach (Rohrer i współpracownicy, 2020) uczniowie, którzy w powtórkach mieszali różne typy zadań, uzyskali w teście 61%, a ci, którzy ćwiczyli blokami jednego typu, 38%. Mieszanie wydaje się trudniejsze i mniej przyjemne, ale właśnie dlatego działa: na maturze też nikt nie mówi, który wzór pasuje do zadania.
- Błąd z wyjaśnieniem. Pomyłka, po której od razu widać poprawną odpowiedź i powód, uczy. Pomyłka bez korekty utrwala się. Zadania, w których był błąd, warto zrobić jeszcze raz za kilka dni.
Jest też pułapka: nauka, która wydaje się łatwa, na przykład czytanie dobrze znanych notatek, daje mylne poczucie, że materiał jest opanowany. Badacze nazywają to iluzją kompetencji. Prosty test: zamknąć zeszyt i spróbować odpowiedzieć z pamięci.
Przykładowy tydzień od listopada
| Kiedy | Ile | Co |
|---|---|---|
| Dzień szkolny | od 30 do 60 min | 2 lub 3 krótkie bloki: nowe zadania z jednego działu i powtórka zadań z błędami z poprzednich dni |
| Weekend | od 1,5 do 2 h | zadania mieszane z kilku działów, raz na kilka tygodni pełny arkusz CKE na czas |
| Jeden dzień w tygodniu | 0 min | przerwa, żeby plan dało się utrzymać do maja |
Godziny dotyczą wszystkich przedmiotów razem. Przy jednym rozszerzeniu dobrze, żeby dostawało około połowy tego czasu, bo to ono decyduje o rekrutacji na studia.
Plan miesiąc po miesiącu
| Okres | Na czym się skupić |
|---|---|
| Listopad | Krótki test z każdego przedmiotu, żeby zobaczyć, które działy są najsłabsze. Od nich zaczyna się nauka. |
| Grudzień | Próbna matura CKE: polski 17 grudnia, matematyka 18 grudnia. Po niej lista błędów do poprawy na styczeń. |
| Styczeń i luty | Systematyczna praca dział po dziale, krótki sprawdzian co 2 lub 3 tygodnie, jeden pełny arkusz w lutym. Do 8 lutego deklaracja maturalna. |
| Marzec | Pełny arkusz co 2 tygodnie, zawsze na czas i sprawdzony według zasad oceniania CKE. Przygotowanie do matury ustnej. |
| Kwiecień | Dwa pełne arkusze z każdego przedmiotu, ostatni około tydzień przed egzaminem. Powtórki zadań z błędami. |
| Ostatnie 10 dni | Bez nowego materiału. Krótkie powtórki, karta wzorów, sen i sprawdzenie, co zabrać na egzamin. |
Arkusze CKE z lat 2025 i 2026 sprawdzają te same wymagania, które obowiązują w 2027 r., więc najlepiej nadają się na próbę generalną.
Sen to też część planu
Amerykańska Akademia Medycyny Snu zaleca nastolatkom od 8 do 10 godzin snu na dobę. W badaniu z 2019 r. (Cousins i współpracownicy) krótka drzemka po nauce dała lepszą pamięć po tygodniu niż godzina dodatkowego wkuwania. Noc przed egzaminem lepiej przespać niż przesiedzieć nad notatkami.
Dwa mity
- „Jestem wzrokowcem, więc muszę się uczyć z obrazków.” Przegląd badań nad stylami uczenia się (Pashler i współpracownicy, 2008) nie znalazł dowodów, że dopasowanie nauki do takiego stylu poprawia wyniki. Rysunki pomagają wszystkim, gdy pasują do treści.
- „Muszę siedzieć nad książkami kilka godzin dziennie, inaczej to się nie liczy.” Liczy się to, ile razy coś zostało przypomniane z pamięci, a nie ile minut leżała przed oczami otwarta książka. Kilka krótkich sesji ze sprawdzaniem się jest skuteczniejsze niż jedna długa z czytaniem.
Daty wszystkich egzaminów są we wpisie Matura 2027: harmonogram, godziny i ile trwa każdy egzamin, a progi zdania we wpisie Ile punktów trzeba, żeby zdać maturę 2027.
Źródła
- Dunlosky J. i in. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest
- Yang C. i in. (2021). Testing (quizzing) boosts classroom learning. Psychological Bulletin
- Smith A.M., Floerke V.A., Thomas A.K. (2016). Retrieval practice protects memory against acute stress. Science
- Latimier A., Peyre H., Ramus F. (2021). A Meta-Analytic Review of the Benefit of Spacing out Retrieval Practice Episodes on Retention. Educational Psychology Review
- Rohrer D. i in. (2020). A randomized controlled trial of interleaved mathematics practice. Journal of Educational Psychology
- Cousins J.N. i in. (2019). The long-term memory benefits of a daytime nap compared with cramming. Sleep
- Pashler H. i in. (2008). Learning Styles: Concepts and Evidence. Psychological Science in the Public Interest
