Definicja CKE
Błąd kardynalny to błąd rzeczowy, który świadczy o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, czyli o jej falsyfikacji wynikającej z nieznajomości treści. Dotyczy:
- głównych wątków utworu,
- losów głównych bohaterów, w tym łączenia biografii różnych postaci.
Może dotyczyć tylko lektur, które podstawa programowa każe czytać w całości. Przy lekturach czytanych we fragmentach (np. „Potop”, „Chłopi”, „Ferdydurke”, „Inny świat”) i przy Biblii błędu kardynalnego nie ma.
Skutki
- Wypracowanie: 0 punktów za spełnienie formalnych warunków polecenia, a wtedy 0 we wszystkich pozostałych kryteriach. Tak samo, gdy lekturę z błędem kardynalnym przywołano tylko jako kontekst.
- Matura ustna: 0 punktów za merytoryczną stronę wypowiedzi w danym zadaniu i za jej kompozycję. Błąd kardynalny w rozmowie z zespołem przedmiotowym daje 0 w kryterium merytorycznym rozmowy.
Przykłady
| Zdanie w pracy | Dlaczego to błąd kardynalny |
|---|---|
| „Antygona pochowała brata na rozkaz Kreona.” | Kreon zakazał pochówku, a Antygona złamała jego zakaz. |
| „Raskolnikow nigdy nie przyznał się do zbrodni.” | Bohater wyznaje winę i trafia na katorgę na Syberii. |
| „Makbet odmówił zabicia króla Dunkana.” | Makbet zabija króla i przejmuje tron. |
| „Wokulski był skąpcem.” | CKE opisała to w sprawozdaniu z 2026 r. jako kardynalne zniekształcenie postaci: Wokulski był hojny. |
Błąd kardynalny a zwykły błąd rzeczowy
Pomylenie imienia bohatera lub autora, losów postaci drugoplanowej, wątku pobocznego albo faktu z kontekstu to błąd rzeczowy. Każdy kosztuje 1 punkt w kryterium kompetencji literackich i kulturowych, a ten sam błąd powtórzony kilka razy liczy się raz. W 2026 r. CKE wskazała m.in. nazwanie O’Briena z „Roku 1984” doktorem (był wysokim urzędnikiem Partii Wewnętrznej) i nazwanie „Antygony” powieścią.
Jak się zabezpieczyć
Najbezpieczniej pisać o lekturach, których treść zna się dobrze, a w razie wątpliwości pominąć szczegół, zamiast go zgadywać. Do ustnego pomagają pytania jawne powiązane z konkretnymi lekturami (hasło Pytania jawne 2027), a pełne zasady punktacji są w haśle Kryteria oceny wypracowania.
Źródło: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego (od roku szkolnego 2024/2025), zasady oceniania wypracowania i części ustnej, oraz sprawozdanie CKE z matury 2026 z języka polskiego. Przykłady z „Antygony”, „Zbrodni i kary” i „Makbeta” wymyślone na potrzeby hasła. Informator o egzaminie z polskiego (CKE, PDF, nowa karta)
