Co trzeba umieć
- Związki nieorganiczne: na podstawie wzoru sumarycznego napisać nazwę i odwrotnie.
- Związki organiczne: podać nazwę systematyczną na podstawie wzoru strukturalnego albo półstrukturalnego i narysować wzór na podstawie nazwy. Dotyczy to związków, które mają w szkielecie do 8 atomów węgla: węglowodorów i jednofunkcyjnych pochodnych (fluorowcopochodne, alkohole, fenole, aldehydy, ketony, kwasy karboksylowe, estry).
Przykłady
| Wzór | Nazwa systematyczna |
|---|---|
| Fe2O3 | tlenek żelaza(III) |
| H2SO4 | kwas siarkowy(VI) |
| Na2SO3 | siarczan(IV) sodu |
| NaHCO3 | wodorowęglan sodu |
| KMnO4 | manganian(VII) potasu |
| CH3CH(CH3)CH3 | 2-metylopropan |
| CH2=CHCH2CH3 | but-1-en |
| CH3CH(OH)CH3 | propan-2-ol |
| CH3CH2CHO | propanal |
| CH3COCH2CH3 | butan-2-on (butanon) |
| CH3COOCH2CH3 | etanian etylu (octan etylu) |
Reguły w skrócie
- Stopień utlenienia pisze się cyfrą rzymską w nawiasie, bez spacji: siarczan(VI), żelaza(III).
- Łańcuch główny to najdłuższy łańcuch, który zawiera grupę funkcyjną albo wiązanie wielokrotne.
- Numeruje się tak, by grupa funkcyjna (albo wiązanie wielokrotne) dostała jak najniższy numer. Podstawniki wymienia się alfabetycznie.
- Końcówki: -an, -en, -yn, -ol, -al, -on; kwas -owy; ester to „-an alkilu”.
Jak CKE to ocenia
Błędny wzór albo błędna nazwa, nawet przepisane z treści zadania, oznaczają utratę punktu. W zadaniach wyboru poprawny wzór zamiast nazwy nie odbiera punktu. We wzorach półstrukturalnych liczy się wiązalność: na przykład grupę hydroksylową trzeba zapisać jako OH, a nie HO, a aldehydową jako CHO, a nie COH. W 2026 r. CKE wskazała nomenklaturę jako jedno ze źródeł trudności, między innymi przy opisie położenia podstawników w pierścieniu benzenowym.
Wymagania z działów chemii nieorganicznej i organicznej zbiera hasło Wymagania z chemii, a typy zadań hasło Matura z chemii: budowa arkusza.
Źródło: podstawa programowa z 2024 r. (chemia, zakres rozszerzony, działy VII i XII), informator CKE o egzaminie maturalnym z chemii (notacja chemiczna) i sprawozdanie CKE z matury z chemii 2026. Przykłady nazw według reguł nomenklatury stosowanych w szkole. Informator o egzaminie z chemii (CKE, PDF, nowa karta)
