Co oznaczają najczęstsze czasowniki
| Czasownik | Czego się oczekuje |
|---|---|
| podaj, wymień | same nazwy, bez opisu i uzasadnienia |
| określ, przedstaw | zwięzła odpowiedź o istocie procesu albo jego przyczynie, bez szczegółów |
| opisz | budowa albo przebieg procesu, kolejność zdarzeń, bez wyjaśniania przyczyn |
| wyjaśnij | przyczyna, droga od przyczyny do skutku i skutek |
| uzasadnij | argument (fakt biologiczny), który przemawia za stwierdzeniem albo przeciw niemu |
| rozstrzygnij i uzasadnij | wybór jednej z odpowiedzi plus uzasadnienie wyboru |
| wykaż, udowodnij | pokazanie, że istnieje związek (na przykład budowa i funkcja), bez wnikania w jego przyczyny |
| oblicz | zapis obliczeń i wynik z odpowiednią dokładnością i jednostką |
| narysuj, skonstruuj | wykres, tabela albo schemat czytelny bez materiału z zadania |
| zaprojektuj | plan doświadczenia, który pozwala sprawdzić hipotezę |
W zadaniach zamkniętych pojawiają się zwykle: podkreśl, zaznacz, uporządkuj, przyporządkuj, ponumeruj, oceń.
Gdzie maturzyści tracą punkty
W 2026 r. polecenie z czasownikiem „wyjaśnij” o różnicy między dwiema metodami modyfikacji limfocytów rozwiązano na 11%, a polecenie z „uzasadnij” o wyborze suchej masy w doświadczeniu na 16%. CKE pisze, że zdający często podawali prawdziwe informacje, ale bez związku, który odpowiada na pytanie: samą przesłankę bez skutku albo skutek bez mechanizmu.
Przykład: jak zbudować wyjaśnienie
Polecenie: wyjaśnij, dlaczego roślina więdnie w upalny dzień, gdy gleba jest sucha.
- Przesłanka: roślina traci przez transpirację więcej wody, niż pobiera korzeniami.
- Mechanizm: komórki tracą wodę i spada w nich turgor.
- Skutek: tkanki tracą jędrność, a liście opadają.
Odpowiedź „bo jest gorąco i sucho” to tylko przesłanka. Przy „uzasadnij” trzeba z kolei podać cechę, która naprawdę przemawia za wyborem, a nie opisywać samą wybraną możliwość.
Uwaga na dopiski
Dodatkowa informacja, która przeczy poprawnej części odpowiedzi, może kosztować cały punkt. Przy „podaj” wystarczy nazwa. Zasady oceniania opisuje hasło Zasady oceniania CKE, a budowę arkusza hasło Matura z biologii: budowa arkusza.
Źródło: informator CKE o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2024/2025 (wykaz czasowników operacyjnych) i sprawozdanie CKE z matury z biologii 2026 (wnioski i rekomendacje). Sprawozdanie z matury z biologii 2026 (CKE, PDF, nowa karta)
